เรื่องเล่าพรรณพฤกษาอาเซียน ตอนที่ ๑๐ (Ep. 2/2)

  • 15/03/2017
  • จำนวนผู้ชม 522 คน

เรื่องเล่าพรรณพฤกษาอาเซียน ตอนที่ ๑๐
(Ep. 2/2)

บัวหลวง ดอกไม้ประจำชาติของเวียดนาม

Lotus is the national flower of Vietnam

                                                                              

จากบทความพรรณพฤกษาอาเซียน ตอนที่ 10 (Ep. 1/2) เราได้รู้จักพันธุ์ไม้ที่เกี่ยวข้องและมีความสำคัญยิ่งกับชาวเวียดนามแล้ว แล้วการใช้ประโยชน์ในด้านต่าง ๆ เหล่านั้้นเป็นอย่างไรบ้าง พบกับบทสรุปเรื่องราวมของพรรณไม้อาเซียนต่อกันเลยครับ

 

ประโยชน์นานัปการของบัวหลวง

        บัวหลวงพรรณไม้ที่เปรียบได้ดั่งเป็นของขวัญที่ล้ำค่าจากธรรมชาติที่มอบให้หมู่มวลมนุษย์ นอกจากความสวยงามของดอกบัวหลวงที่มีผู้คนหลากหลายชนชาติให้ความสนใจสำหรับการปลูกเป็นไม้ดอกไม้ประดับแล้ว ส่วนต่าง ๆ ของบัวหลวงยังสามารถให้คุณประโยชน์ในด้านอื่น ๆ ได้อีกอย่างมากมาย อาทิ

 

บัวหลวง ใช้สำหรับเป็นพืชอาหาร

          บัวหลวงผู้คนพื้นถิ่นในหลายพื้นที่ในภูมิภาคตะวันออกนิยมนำส่วนต่าง ๆ ของบัวหลวงมารับประทาน ซึ่งนับได้ว่าเป็นพืชชนิดหนึ่งที่มีคุณค่าประโยชน์ และมีคุณค่าทางโภชนาการสูง

          ชาวจีนนิยมปลูกบัวหลวงกันมานานกว่า 3,000 ปี ไม่เพียงแต่เฉพาะความสวยงามในการปลูกประดับหรือความมีคุณค่าทางวัฒนธรรมเท่านั้น แต่ชาวจีนยังนิยมรับประทานเมล็ดบัว โดยใช้ทั้งเป็นอาหาร อย่างเช่น ใช้เมล็ดบัวเป็นส่วนผสมในไส้ของขนมไหว้พระจันทร์ ซึ่งถือได้ว่าเป็นขนมอบที่มีมาแต่ครั้งโบราณของชาวจีน

          ชาวจีน ญี่ปุ่น และอินเดีย นิยมรับประทานเหง้าหรือส่วนของลำต้นใต้ดินของบัว โดยการนำเหง้าบัวมาดองหรือนำมาทอดรับประทาน

          ชาวอินเดียนิยมนับประทานใบอ่อน ก้านใบ และดอกบัวหลวง เหมือนเช่นผักชนิดอื่น ๆ ทั่วไป

          ไหล หรือหน่ออ่อนของบัวหลวงรับประทานเป็นผักสดได้ หรือใช้เป็นผักสำหรับประกอบอาหาร

          เหง้าหรือส่วนของลำต้นใต้ดินของบัวหลวงสามารถรับประทานได้ทั้งสดหรือนำไปใช้เป็นส่วนประกอบเพื่อปรุงเป็นเมนูอาหารได้อย่างหลากหลายชนิดทั้งอาหารคาวและอาหารหวาน หรือใช้ทำเครื่องดื่มอย่างน้ำรากบัว เป็นต้น

          ใบ มีรสชาติขม ใบอ่อนรับประทานเป็นผักสดได้ หรือใช้เป็นผักสำหรับประกอบอาหาร นอกจากนี้ใบแก่ยังใช้สำหรับห่ออาหารได้อีกด้วย

          กลีบดอก รับประทานเป็นผักสด ใช้สำหรับรับประทานเป็นผักเครื่องเคียง นิยมใช้ส่วนของกลับดอกที่อยู่ข้างในดอกตูม

          เกสรเพศผู้ ใช้ได้ทั้งแบบสดหรือตากแห้งสำหรับชงชา จะได้รสชาติชาที่มีกลิ่นหอม

          เมล็ด สามารถนำมารับประทานกันแบบสด ๆ หรือทำให้สุกเสียก่อนก็จะได้รสชาติความอร่อยในอีกรูปแบบหนึ่ง หรือจะนำมาอบหรือตากให้แห้ง หรือจะนำมาใช้เป็นส่วนประกอบของอาหารได้ทั้งอาหารคาวและอาหารหวาน โดยส่วนของดีบัวหรือต้นอ่อน (embryo) ของเมล็ดบัวที่อยู่ภายในเมล็ดนั้นจะมีรสชาติขม หากใครไม่ใคร่จะชอบนักก็อย่าลืมเด็ดออกเสียก่อนรับประทาน

          ดีบัวหรือต้นอ่อน (embryo) ใช้ต้นอ่อนของบัวหลวงสำหรับได้ทั้งแบบสดและแห้งสำหรับชงชา มีรสชาติขม

 

บัวหลวง ใช้สำหรับเป็นพืชสมุนไพร

         บัวหลวงนับได้ว่าเป็นพืชสมุนไพรชั้นดีเลิศมามากกว่า 1,500 ปี ทุกส่วนของบัวหลวงสามารถใช้เป็นยาสมุนไพรได้อย่างหลากหลายขนาน เช่น สำหรับเป็นยาสมานแผลหรือการห้ามเลือด ยาบำรุงหัวใจ ยาแก้ไอ โรคความดันโลหิตต่ำ รักษาอาการบวมหรือการอักเสบ เป็นยาธาตุ ใช้เป็นยาเจริญอาหาร เป็นยาบำรุงกำลัง ขยายหลอดเลือด ใช้เป็นยากล่อมประสาท เป็นยาสำหรับช่วยย่อยอาหาร รักษาอาการลำไส้อักเสบ ท้องเสียอย่างเรื้อรัง เป็นยาบำรุงกำหนัดหรือยาบำรุงกำลังทางเพศ รักษาอาการระดูขาว อาการใจสั่นหรือนอนไม่หลับ และอาการเลือดกำเดาไหล

          ความรู้พื้นบ้านในหลายชนชาติจะใช้บัวหลวงสำหรับการรักษาโรคมะเร็ง ซึ่งจากการศึกษาวิจัยในปัจจุบันพบว่า สามารถแยกสารประกอบบางชนิดจากบัวหลวง ซึ่งสารประกอบดังกล่าวสามารถต้านทานเซลล์มะเร็งได้

          ราก ใช้รากบัวหลวงเป็นยาบำรุงกำลัง ส่วนแป้งที่ได้จากรากบัวหลวงใช้สำหรับรักษาอาการของโรคอุจจาระร่วง โรคบิด หรือใช้สำหรับเป็นยาพอกรักษากลากเกลื้อนและโรคที่เกิดกับผิวหนังอื่น ๆ

          ข้อของราก (root nodes) ใช้ส่วนของข้อรากบัวหลวงสำหรับการรักษาโรคริดสีดวงจมูก อาการไอเป็นเลือด ปัสสาวะเป็นเลือด และภาวะที่มีเลือดออกผิดปกติบริเวณโพรงมดลูก

          ใบ ใช้น้ำคั้นจากใบบัวหลวงสำหรับรักษาโรคอุจจาระร่วง หรือนำไปผสมกับชะเอม (Liqorice : Glycyrrhiza glabra L.) สำหรับใช้รักษาอาการเป็นลมแดด หรือนำใบซอยเป็นเส้น ใช้ได้ทั้งแบบสดหรือตากแห้ง ต้มน้ำดื่มใช้สำหรับจิบรักษาอาการไอและอาการเจ็บคอ หรือนำใบมาใช้สำหรับมวนยาสูบสำหรับใช้รักษาอาการเยื่อจมูกอักเสบ

          ก้านใบหรือก้านดอก ใช้ส่วนของก้านใบหรือก้านดอกบัวหลวงที่ชูโผล่พ้นผิวน้ำมาแตกให้แห้ง แล้วใช้สูบยาเส้นเหมือนบุหรี่สำหรับรักษาอาการไซนัสอักเสบ

          ก้านดอก ใช้ก้านดอกบัวหลวงสำหรับห้ามเลือด และมักถูกนำมาใช้สำหรับการรักษาแผลเลือดออกในกระเพาะอาหาร อาการประจำเดือนมามากเกินกว่าปกติ และภาวะของอาการตกเลือดหลังคลอด

          ดอก ใช้ดอกบัวหลวงรักษาอาการไซนัสอักเสบ เป็นยาบำรุงกำลังสำหรับการเต้นของหัวใจ และใช้ดอกบัวหลวงต้มน้ำดื่มสำหรับรักษาอาการการหลั่งของน้ำอสุจิเร็วผิดปกติ

          เกสรเพศผู้ ใช้เกสรเพศผู้ของดอกบัวหลวงสำหรับการรักษาอาการปัสสาวะบ่อยผิดปกติ อาการการหลั่งของน้ำอสุจิเร็วผิดปกติ การแตกของเม็ดเลือดแดง อาการที่เกิดจากการข่มข้ามคู่ของยีน และภาวะเลือดออกผิดปกติจากโพรงมดลูก หรือใช้ผสมกับสมุนไพรชนิดอื่น ๆ ใช้สำหรับรักษาอาการไข้ โรคหัวใจ และช่วยกระตุ้นการทำงานของหัวใจ

          ฝักบัวหลวง หรือส่วนของฐานรองดอก ใช้ส่วนของฐานรองดอกของดอกบัวหลวงต้มน้ำดื่มสำหรับรักษาอาการปวดเกร็งในช่องท้องและอาการตกเลือด หรือใช้ส่วนของเยื่อในฝักบัวหลวงสำหรับรักษาโรคเยื่อจมูกอักเสบ

          ผล ใช้ผลของบัวหลวงต้มน้ำดื่มสำหรับรักษาอาการกระวนกระวาย รักษาไข้ และโรคหัวใจ

          เมล็ด ใช้เมล็ดบัวหลวงสำหรับช่วยผ่อนคลายกล้ามเนื้อเรียบของมดลูก และสามารถช่วยลดระดับคอเลสเตอรอลในเลือด นอกจากนี้ยังพบอีกว่าเมล็ดบัวหลวงมีสารประกอบที่ใช้สำหรับทางการแพทย์หลายชนิดรวมถึงสารประกอบในกลุ่ม alkaloids และ flavonoids

          ดีบัวหรือต้นอ่อน (embryo) ใช้ต้นอ่อนของบัวหลวงสำหรับรักษาอาการกระสับกระส่าย และนอนไม่หลับ

          ดีบัว ใช้ต้นอ่อนของบัวหลวงบดผสมน้ำผึ้งปั้นทำเป็นยาลูกกลอนใช้สำหรับลดอาการไข้ ขยายหลอดเลือดหัวใจ แก้กระหาย ลดความดันโลหิต ลดการติดเชื้อในช่องปาก โรคเบาหวาน และเพิ่มการไหลเวียนของโลหิต

 

บัวหลวง สำหรับวิถีการดำเนินชีวิต

          บัวหลวงเป็นสัญลักษณ์แห่งความศักดิ์สิทธิ์ เป็นสัญลักษณ์ของการแสดงความเคารพนับถือบูชาสิ่งศักดิ์สิทธิ์มามากกว่า 5,000 ปี เป็นสัญลักษณ์แห่งความบริสุทธิ์ ความงดงาม ความอุดมสมบูรณ์ สำหรับในศาสนาฮินดูบัวหลวงถือว่าเป็นสัญลักษณ์ของพระอาทิตย์

          ในประเทศจีน ทิเบต และอินเดีย ดอกบัวหลวงถือเป็นดอกไม้ศักดิ์สิทธิ์ นอกจากนี้ดอกบัวหลวงยังถือว่าเป็นสัญลักษณ์ของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู และพระพุทธศาสนา

         ชาวฮินดูเชื่อว่าดอกบัวหลวงเป็นบุปผชาติที่มีส่วนสำคัญสำหรับการถือกำเนิดของเทพเจ้าที่ทั้งหลาย และยังถือได้ว่าการผลิบานของดอกบัวนั้นเป็นสัญลักษณ์แห่งความอุดมสมบูรณ์ ความงดงาม และความเจริญรุ่งเรือง

    ชาวพุทธถือว่าดอกบัวหลวงเป็นดอกไม้สำหรับองค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า ซึ่งตามพุทธประวัติแล้ว มีความเกี่ยวข้องกับดอกบัวหลวงแทบทั้งสิ้น โดยเฉพาะเหตุการณ์ที่มีความสำคัญ ๆ อย่างเช่น การประสูติ ตรัสรู้ และปรินิพาน และนิยมใช้ดอกบัวหลวงสีขาวสำหรับการบูชาพระ โดยถือว่าเป็นดอกไม้มงคล และเชื่อว่าการบุชาด้วยดอกบัวจะได้บุญกุศลมากกว่าดอกไม้ชนิดอื่น ๆ (วรนุชและสันติ, 2553)

        ใบและดอกบัวหลวง ใช้ใบบัวหลวงในพิธีกรรมทางศาสนาที่เป็นงานมงคล เช่น ใช้สำหรับรองรับเส้นผมในการปลงผมบวช ใบและดอกบัวหลวงใช้สำหรับรองเสาเอกในการปลูกเรือนใหม่ โดยมีความเชื่อว่าเป็นการช่วยเชิดชูชีวิต ทำให้ชีวิตมีความเจริญก้าวหน้า (วรนุชและสันติ, 2553)

      ภาพและลักษณะความงดงามของดอกบัวหลวงนั้นถูกนำมาใช้เป็นต้นแบบในงานอันหลากหลายด้าน ทั้งงานทางด้านศิลปะ งานทางด้านหัตถกรรม งานทางด้านสถาปัตยกรรม วรรณกรรม ตลอดจนพิธีกรรมตามขนบธรรมเนียมประเพณีในแต่ละพื้นถิ่นที่อาจจะมีความคล้ายคลึงกันหรืออาจแตกต่างกันออกไป

 

         ดอกบัวหลวงสีชมพู (Red Lotus) ได้รับการยอมรับในฐานะที่เป็นดอกไม้สัญลักษณ์ประจำชาติของประเทศเวียดนาม ดอกบัวเป็นดั่งสัญลักษณ์แห่งฤดูร้อน ฤดูที่สามารถพบเห็นดอกบัวบานสะพรั่งรับแสงแดดอ่อน ๆ ยามรุ่งอรุณ ตามนามนั้น ส่วนในช่วงเวลากลางคืนดอกบัวจะหุบ และจะบานใหม่อีกคราเมื่ออรุณรุ่งได้มาถึงในเช้าของวันถัดไป ความงดงามของดอกบัวและกลิ่นหอมของดอกบัว จึงทำให้ผู้คนมากมายต่างนิยมชมชอบ และหลงรักดอกบัวหลวงได้ตั้งแต่เมื่อครั้งแรกเห็นก็ตาม ชาวเวียดนามจำนวนหนึ่งได้เป็นผู้ที่เลือกดอกไม้ชนิดนี้ด้วยการลงคะแนนเสียง และเสียงส่วนใหญ่มากกว่าร้อยละ 70 เลือกบัวหลวงสีชมพู น้อยประเทศนักที่จักใช้วิธีดังกล่าวสำหรับการเลือกสรรดอกไม้สัญลักษณ์ประจำชาติ เพราะส่วนใหญ่แล้วก็จะได้มาจากการเสนอจากบรรดานักการเมือง นักวิชาการในสาขาต่าง ๆ โดยที่ประชาชนไม่ค่อยได้เข้ามามีส่วนร่วมในการตัดสินใจ จึงนับได้ว่าดอกบัวหลวงสีชมพูที่ถือเป็นดอกไม้สัญลักษณ์ของประเทศเวียดนามนั้นมาจากเสียงส่วนใหญ่ที่ชื่นชอบดอกไม้ชนิดนี้

         

The lotus is a flower that blooms in the mud.

The thicker and deeper the mud, the more beautiful the lotus blooms’.

 

                                                                                                                                                       "บัวหลวง ชูสล้าง
     งามพรรณ
                                                                                                                                               คุณอเนกอนันต์
     ค่าล้ำ
                                                                                                                                               ผลิงามกลีบรังสรรค์
     บานกลิ่น หอมเอย
                                                                                                                                               ราชินีไม้น้ำ
     หมู่ไม้แห่งนที”  

 

Tôi sẽ luôn luôn nhớ anh

กวีศิลป์ คำวงค์

 

เอกสารอ้างอิง

ราชันย์ ภู่มา และ สมราน สุดดี (บรรณาธิการ). 2557. ชื่อพรรณไม้แห่งประเทศไทย เต็ม สมิตินันท์ ฉบับแก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2557. สำนักงานหอพรรณไม้
          สำนักวิจัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธุ์พืช กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช. กรุงเทพมหานคร.

วรนุช ละอองศรี และสันติ วัฒฐานะ. 2553. บัวในประเทศไทย. องค์การสวนพฤกษศาสตร์ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม. เชียงใหม่.

ส.พลายน้อย. 2554. พฤกษนิยาย. สำนักพิมพ์ ยิปซี. กรุงเทพมหานคร.

สราวุธ สังข์แก้ว อัจฉรา ตีระวัฒนานนท์ และกิตติศักดิ์ จินดาวงศ์. 2554. ไผ่ในเมืองไทย (BAMBOO of Thailand). สำนักพิมพ์บ้านและสวน.
          บริษัทอมรินทร์พริ้นติ้งแอนด์พับลิชชิ่ง จำกัด (มหาชน) กรุงเทพมหานคร.

 

เวปไซต์อ้างอิง

Christina Minamizawa. 2016. Lotus – National Flower? , in CATEGORY: NATIONAL FLOWER – VIETNAM, on January 1st, 2016.
          Website : https://ggoooder.com/2016/01/01/lotus-national-flower/

HERMES 7. 2012. A Discovery In Vietnam That You Won’t Hear About In Classrooms, on DECEMBER 2, 2012.
          Website : http://brianholihan.com/southeast-asian-cultures/southeast-asia-a-discovery-in-vietnam-that-you-wont-hear-about-in-classrooms/

My Freedom. ดอกบ๊วย (Prunus mume).
          website : https://m.facebook.com/media/set/?set=a.543384275776597.1073742205.268507956597565&type=1

Vietnamonline. 2016. Lotus season in full swing throughout Vietnam. in News on May 04, 2016
          website : http://tour-asia.net/en/news/lotus-season-in-full-swing-throughout-vietnam-319.html

http://topicstock.pantip.com/blueplanet/topicstock/2007/06/E5555846/E5555846.html

http://www.kew.org/science-conservation/plants-fungi/nelumbo-nucifera-sacred-lotus

http://www.pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Nelumbo+nucifera

http://www.radioaustralia.net.au/international/2014-09-01/national-flowers-spark-a-blooming-big-debate/1361714

http://www.revolvy.com/main/index.php?s=Nelumbo+nucifera&item_type=topic

https://en.wikipedia.org/wiki/

 
สวนสัตว์เชียงใหม่
เชียงใหม่ไนท์ซาฟารี
มูลนิธิโครงการหลวง
สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง
กรมหม่อนไหม
กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
การปิโตรเลียมแห่งประเทศไทย
เครือเจริญโภคภัณฑ์
ธนาคารกรุงไทย
ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร
ธนาคารแห่งประเทศไทย
การท่าเรือแห่งประเทศไทย
berly jucker public company limited